Čemu služi prednji ligament kolena?
Prednji ukršteni ligament (аnterior cruciate ligament–ACL), zajedno sa zadnjim ukrštenim ligamentom (posterior cruciate ligament–PCL), predstavlja glavni mehanizam koji daje stabilizciju zglobu kolena. Ova dva ligamenta imaju ključnu ulogu u kontroli pokreta između butne kosti (femur) i golenjače (tibia), sprečavajući njihovo prekomerno pomeranje i rotaciju. Njihova funkcija je znatno složenija i obuhvata niz mehanizama koji omogućavaju stabilnost, kontrolu i sigurnost pokreta u zglobu kolena. Pored ukrštenih ligamenata, stabilnosti kolena doprinose bočni (kolateralni) ligamenti – spoljašnji kolateralni ligament (lateral collateral ligament-LCL) i unutrašnji kolateralni ligament (medial collateral ligament-MCL), kao i meniskusi, spoljašnji (lateralni) i unutrašnji (medijalni).
Načini povređivanja prednjeg ukrštenog ligamenta
Prednji ukršteni ligament najčešće puca u svom srednjem delu, ali do povrede može doći i u predelu njegovog pripoja za butnu kost. U pojedinim situacijama sila deluje tako da sam ligament ostaje anatomski očuvan, ali dolazi do odvajanja njegovog koštanog pripoja, pri čemu ligament sa sobom „otkida“ i deo kosti za koji je pričvršćen. Mehanizmi povredeligamenta mogu biti:
1. Kontaktni mehanizam (oko 30% slučajeva)
Do povrede dolazi usled spoljašnje sile – najčešće direktnog udarca u spoljašnju stranu kolena. Zbog anatomske povezanosti struktura kolena, često dolazi i do istovremene povrede meniskusa i kolateralnih ligamenata (najčešće unutrašnjeg), što je u literaturi poznato kao „nesrećni trijas“.
2. Beskontaktni mehanizam (oko 70% slučajeva)
Najčešće nastaje tokom naglog usporavanja, promene pravca, doskoka sa visine ili rotacije tela sa fiksiranim stopalom. Glavni uzroci su nedovoljna kontrola kukova i trupa, povećana napetost mišića potkolenice (posebno lista), kao i neadekvatna rehabilitacija povrede skočnog zgloba.
Simptomi povrede
Nakon pucanja ligamenta javlja se bol, osećaj punoće u kolenu, često masivan otok (iako ne uvek), kao i ograničen obim pokreta. Žene se, premaliteraturnim podacima, povređuju češće nego muškarci, što se objašnjava razlikama u anatomiji, mehanici doskoka, hormonskim faktorima i drugim biološkim karakteristikama.
Da li je operacija uvek neophodna?
Rekonstrukcija prednjeg ukrštenog ligamenta smatra se zlatnim standardom lečenja. Ukoliko dođe do pucanja u srednjem delu ligamenta, operacija je najčešće neizbežna. Međutim, kod povreda pripoja postoji mogućnost izbegavanja operativnog lečenja u određenim slučajevima. Tokom operacije, oštećeni ligament se uklanja i zamenjuje graftom – najčešće tetivom samog pacijenta, ređe donora. Prema podacima iz literature, oko 15% operacija rezultira ponovnim pucanjem u budućnosti. Odlaganje operacije može dovesti do dodatnog oštećenja hrskavice i meniskusa, kao i rane pojave artritisa.
Izbor grafta
Najčešće se preporučuje graft tetive kvadricepsa zbog bolje stabilnosti, manje stope ponovnog pucanja i veće otpornosti na opterećenje. Ovaj graft je deblji u odnosu na patelarni (bone tendon bone – BTB tehnika) i ima značajno veći sadržaj kolagena. Graft se takođe može uzeti i sa tetive zadnje lože (hamstring) kao i sa tetive jednog mišića potkolenice ali znatno ređe. Prednosti uzimanja grafta sa tetive kvadricepsa:
– Povećanje funkcije opterećenja i do 90% u poređenju sa patelarnim graftom
– Manje invazivna procedura bez uzimanja koštanih delova
– Manje bola pri klečanju
– Brže postizanje pune ekstenzije
– Manja učestalost tendinopatija
Oporavak i povratak sportu
Oporavak zavisi od više faktora: tehnike operacije, pridruženih povreda, pola, nivoa aktivnosti i ciljeva pacijenta.
U prve dve nedelje cilj je postizanje potpuno opruženpg kolena – ekstenzije (0°). Do četvrte nedelje potrebno je savijanje(fleksija) kolena između 90° i 120°. Nakon 6 nedelja do 3 meseca uvode se aktivnosti niskog intenziteta, dok se lagano trčanje preporučuje oko trećeg meseca, uz evaluaciju i odobrenje fizioterapeuta.
Između trećeg i devetog meseca graft prolazi kroz proces remodelovanja (ligamentizacije). Povratak punim sportskim aktivnostima očekuje se između osmog i devetog meseca. Preuranjeni povratak povećava rizik od ponovne rupture.
Za detaljan vodič i individualni protokol rehabilitacije nakon operacije prednjeg ukrštenog ligamenta, možete nas kontaktirati.